เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2519 ได้มีการเคลื่อนไหวทางสื่อมวลชนว่า เกาะเสม็ดหรือเกาะแก้วพิศดาร เกาะในเรื่องพระอภัยมณี วรรณคดีชิ้นเอกของท่านสุนทรภู่ ซึ่งเป็นเพ็ชรเม็ดเอกของทะเลฝั่งตะวันออกกำลังทรุดโทรม เนื่องจากความสกปรกจากการทิ้งขยะของนักท่องเที่ยว และชาวบ้านเริ่มมาสร้างเพิงพักและร้านอาหารสำหรับบริการนักท่องเที่ยว บุกรุกแผ้วถาง ตัดต้นไม้ทำลายป่าเพื่อให้ได้พื้นที่บริการ ดังนั้น กรมป่าไม้จึงดำเนินการสำรวจข้อมูลของเกาะเสม็ด ปรากฏว่าในขณะนั้นทางจังหวัดระยองกำลังร่วมมือกับองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยว (อ.ส.ท.) วางแผนการพัฒนาเกาะเสม็ดเป็นแหล่งท่องเที่ยว แต่การดำเนินงานประสบอุปสรรคทำให้ไม่บรรลุผลตามเป้าหมาย ประกอบกับกลุ่มนิสิต นักศึกษา ตลอดจนนักอนุรักษ์ธรรมชาติ และผู้นำท้องถิ่นไม่เห็นด้วยกับการที่จะให้สัมปทานดำเนินการท่องเที่ยวบนเกาะเสม็ดกับเอกชนรายใดรายหนึ่ง และไม่เห็นด้วยกับการสร้างกระเช้าไฟฟ้าข้ามจากฝั่งมายังเกาะเสม็ด มีการต่อต้านและเดินขบวนทำให้การดำเนินงานของ อ.ส.ท. ร่วมกับจังหวัดระยองหยุดชะงัก

ต่อมาในปี พ.ศ. 2523 คณะกรรมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและศิลปกรรมได้เสนอให้กรมป่าไม้เข้าไปดำเนินการอนุรักษ์เกาะเสม็ดไว้ในรูปของวนอุทยาน ดังนั้น กรมป่าไม้โดยกองอุทยานแห่งชาติจึงได้สั่งการให้นายสมบูรณ์ วงศ์ภักดี นักวิชาการป่าไม้ 5 เดินทางมาสำรวจข้อมูลอีกครั้งหนึ่ง โดยให้รวมถึงเขาเตี้ยๆ ที่อยู่ริมทะเลบริเวณตำบลบ้านเพที่เรียกว่า เขาเปล็ด-เขาแหลมหญ้า และชายหาดแม่รำพึงที่อยู่ต่อจากเชิงเขา รวมถึงเกาะเล็กเกาะน้อยที่อยู่ใกล้เคียงกับเกาะเสม็ด ชายทะเล อ่าว และแหลมต่างๆ ในบริเวณทั้งหมดเพื่อจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลต่อไป ดังนั้นจึงได้เป็นผลให้การสำรวจในครั้งนี้มีพื้นที่ครอบคลุมถึง เกาะจันทร์ เกาะหินขาว เขาแหลมเทียน เขาเปล็ด

เขาแหลมหญ้า และหาดแม่รำพึงซึ่งยาวเสม็ด เกาะกฎี เกาะท้ายค้างคาว เกาะกรวย เกาะมะขาม เกาะเกล็ดฉลาม เกาะปลายตีน เกาะยุ้งเกลือ เกาะทะลุ เกาะสันฉลาม เกาะประมาณ 12 กิโลเมตร รวมพื้นที่ประมาณ 131 ตารางกิโลเมตร หรือ 81,875 ไร่ ในท้องที่ตำบลบ้านเพ อำเภอเมือง และตำบลแกลง อำเภอแกลง จังหวัดระยอง ซึ่งได้นำเสนอให้คระกรรมการอุทยานแห่งชาติและคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบ และในที่สุดก็สามารถออกพระราชกฤษฎีกาประกาศจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด ได้สำเร็จเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2524 โดยประกาสลงในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 162 มีอาณาเขต ติดต่อดังนี้คือ

ทิศเหนือ จดอำเภอเมือง และอำเภอแกลง จังหวัดระยอง
ทิศตะวันออก จดทะเลอ่าวไทย
ทิศใต้ จดทะเลอ่าวไทย
ทิศตะวันตก จดทะเลอ่าวไทย

แหล่งท่องเที่ยว จุดเด่นที่น่าสนใจ :

เขาแหลมหญ้า อยู่เลยบ้านก้นอ่าวไปเล็กน้อยตามเส้นทางไปบ้านเพ มีลักษณะเป็นเขาดินลูกรังเตี้ยๆ มีเนื้อที่ประมาณ 1 ตารางกิโลเมตร มีบางส่วนเป็นแหลมยื่นออกไปในทะเล มีชายหาดเป็นอ่าวเล็กๆที่มีบรรยากาศเงียบสงบ ด้านทิศตะวันตกเป็นหาดทรายกว้างและยาว เป็นที่ตั้งของที่ทำการอุทยานฯ

---

เกาะเสม็ด ตั้งอยู่ในเขตตำบลเพ อำเภอเมือง อยู่ห่างจากชายฝั่งบ้านเพประมาณ 6.5 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 5 ตารางกิโลเมตร ลักษณะเป็นเกาะรูปสามเหลี่ยม สภาพเกาะมีสันเขาเป็นแกนยาวจากตัวเกาะด้านเหนือมาทางใต้ ฝั่งตะวันตกของเกาะเป็นหน้าผาสูงชันและลาดชันลงสู่ฝั่งตะวันออกที่มีชายหาดเว้าแหว่ง ทำให้เกิดหาดที่สวยงามหลายแห่ง ซึ่งส่วนใหญ่จะอยู่ทางด้านเหนือและตะวันออกของเกาะ บริเวณปลายแหลมด้านใต้มีเกาะเล็กๆอยู่ใกล้ๆ 3 เกาะคือ เกาะจันทร์ เกาะสันฉลาม และเกาะหินขาว ซึ่งเป็นหินล้วนไม่มีต้นไม้ เป็นที่อาศัยและวางไข่ของนกนางนวล อาจเป็นเพราะที่เกาะเสม็ดนี้มีหาดทรายขาวอยู่ทั่วไป จึงได้รับการขนานนามในกวีนิพนธ์ของสุนทรภู่ว่า เกาะแก้วพิศดาร ดังที่ปรากฏในวรรณคดีไทยเรื่อง พระอภัยมณี และเหตุที่ชื่อว่าเกาะเสม็ดก็เพราะมีต้นเสม็ดขาวและเสม็ดแดงขึ้นอยู่มาก ชาวบ้านนำมาใช้เป็นไต้จุดไฟ สถานที่ท่องเที่ยวบนเกาะเสม็ดมีอยู่หลายแห่งประกอบด้วยอ่าวและหาดทรายสวยงามมากมาย ได้แก่

---

เกาะกุฎี เป็นเกาะหนึ่งในวรรณกรรมของสุนทรภู่ อยู่ทางทิศตะวันออกของเกาะเสม็ด ห่างจากฝั่งประมาณ 6 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 100 ไร่ และมีเกาะขนาดเล็กเป็นบริวาร 2 เกาะ คือ เกาะท้ายค้างคาว และเกาะถ้ำฤาษี เกาะกุฎีเป็นที่ตั้งของหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติ มีธรรมชาติที่เงียบสงบ หาดทรายสวยงาม รอบๆเกาะมีแนวปะการังตลอดชายฝั่งเหมาะแก่การดำน้ำ

---

เกาะกรวย เกาะขาม และเกาะปลาตีน เป็นเกาะที่อยู่ทางตอนเหนือของเกาะกุฎี เป็นเกาะที่มีธรรมชาติสวยงาม มีแนวหาดทราย เฉพาะที่เกาะขามและเกาะปลาตีน สภาพใต้ทะเลโดยรอบมีแนวปะการังที่สวยงาม

---

อ่าวหวาย อ่าวกิ่ว อ่าวเตย อ่าวเทียน อ่าวไผ่ และอ่าวพร้าว เป็นจุดที่เหมาะกับการดำน้ำดูปะการังมากที่สุดแห่งหนึ่ง เพราะมีแนวปะการังอยู่ใกล้กับฝั่ง ทุกอ่าวจะมีหาดทรายสวย โดยเฉพาะที่อ่าวกิ่ว

---

เกาะทะลุ เกาะทะลุ อยู่ห่างจากเกาะกุฎีไปทางทิศตะวันออกประมาณ 6 กิโลเมตร ลักษณะเด่นของเกาะทะลุอยู่ตรงที่มีความแปลกของธรรมชาติซึ่งเป็นที่มาของชื่อเกาะ โดยบริเวณด้านทิศเหนือจะเป็นแหลมที่มีผาหินคล้ายกับสะพานธรรมชาติ ช่วงกลางจะเป็นช่องกว้างน้ำทะเลลอดทะลุ ด้านทิศตะวันออกและทิศใต้มีหาดทรายขาวบริเวณกว้างอยู่ 2 จุด เหมาะสำหรับการตั้งแค้มป์พักแรม ใต้ท้องทะเลรอบเกาะทะลุ ตะวันออก โดยเฉพาะหน้าหาดทราย ด้านทิศตะวันออกจะมีปะการังขนาดใหญ่เป็นแหล่งดำน้ำลึกและน้ำตื้นอีกแห่งหนึ่ง นอกจากนี้ยังมีนกนางนวลและค้างคาวแม่ไก่อาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

---

สร.บ้านเพ อยู่บนยอดเขาแหลมหญ้า มองจากท่าเรือบ้านเพ-เกาะเสม็ด ท่าเรือท่องเที่ยวไปเกาะเสม็ด (ซ้าย) และท่าเรือประมงบ้านเพ (ขวา)

ความสวยงามของอ่าวบ้านเพทางทิศตะวันตก (ถ่ายจากยอดดอย อุทยานเขาแหลมหญ้า-บ้านเพ) จาก สร.บ้านเพ ซึ่งอยู่บนยอดเขาแหลมหญ้า มองเห็นเกาะเสม็ดอยู่ทางทิศใต้

อุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด จัดเป็นอุทยานแห่งชาติประเภทชายฝั่งผสมหมู่เกาะในทะเล ตั้งอยู่ริมฝั่งทะเลของอ่าวไทยฝั่งตะวันออกมีภูมิประเทศประกอบด้วยภูเขาหินแกรนิต บริเวณเขาเปล็ดและเขาแหลมหญ้า ส่วนภูมิประเทศของเกาะเสม็ดประกอบด้วยภูเขาและเนินเขาเตี้ยๆ เช่น เขากระโจม ด้านทิศตะวันตกของเกาะมีความลาดชันมาก ส่วนด้านทิศตะวันออกมีความลาดชันน้อย และมีหาดทรายยาวต่อเนื่อง ตลอดแนวในลักษณะของอ่าวที่ต่อเนื่องกัน ทางตอนกลางของเกาะจะเป็นเนินเขาไม่สูงมากนัก มีที่ราบ ซึ่งเป็นที่ตั้งบ้านเรือนของราษฎรอยู่ตามริมฝั่ง ซึ่งส่วนใหญ่จะอยู่ทางด้านทิศเหนือและทิศตะวันออก บริเวณปลายแหลมด้านทิศใต้มีเกาะเล็กๆ อยู่ใกล้อีก 3 เกาะ คือ เกาะจันทร์ เกาะสันฉลาม และหินขาว นอกจากนี้ยังมีเกาะในทะเลใกล้ชายฝั่งรวม 8 เกาะได้แก่ เกาะปลายตีน เกาะเกล็ดฉลาม เกาะมะขาม เกาะกรวย เกาะกุฎี เกาะท้ายค้างคาว เกาะทะลุ และเกาะยุ้งเกลือ

 

แหลมหญ้าครับ...ที่สวยจนหายเหนื่อยครับ

สภาพภูมิอากาศโดยทั่วๆ ไป ประสบกับอากาศหนาวเย็นและแห้งแล้งตั้งแต่กลางเดือนตุลาคม ถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ อุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปี 28.0 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย 20.1 องศา เซลเซียส ในเดือนธันวาคมอุณหภูมิเฉลี่ยสูงสุด 33.2 องศาเซลเซียส ในเดือนเมษายน ปริมาณน้ำฝน เฉลี่ย 1,339.4 มิลลิเมตร ในเดือนธันวาคม มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่ำสุด 3.8 มิลลิเมตรและปริมาณน้ำฝน เฉลี่ยสูงสุด 255 มิลลิเมตร ในเดือนกันยายน ความชื้นสัมพัทธ์มีค่าเฉลี่ยตลอดปี 76.7 เปอร์เซ็นต์ ใน เดือนธันวาคมและเดือนมกราคมประมาณ 10-11 วัน ความเร็วลมเฉลี่ย 5.3 น็อต ความเร็วลมสูงสุดเฉลี่ย 50 น็อต

 

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ได้แก่ กระแตเหนือ ค้างคาวแม่ไก่เกาะ ลิงแสม เป็นต้น

นก จาการสำรวจนกในเขตอุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด พบไม่น้อยกว่า 118 ชนิด ได้แก่ นกตีนเทียน นกหัวโต นกปากซ่อม เป็นต้น

สัตว์เลื้อยคลาน จาการสำรวจพบไม่น้อยกว่า 15 ชนิด ได้แก่ จิ้งจกหางหนาม จิ้งจกหางเรียบ ตุ๊กแกบ้าน แย้ เป็นต้น
สัตว์สะเทิ้นน้ำสะเทิ้นบก ที่สำรวจพบ มีเพียง 4 ชนิด ได้แก่ คางคกบ้าน ปาดบ้าน อึ่งบ้าน เป็นต้น

 

ลักษณะการกระจายของพันธุ์พืชบริเวณอุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด จะแปรผันไปตามลักษณะภูมิประเทศซึ่งสามารถจำแนกออกได้ดังนี้

ป่าดิบแล้ง เป็นสังคมพืชที่พบเป็นส่วนใหญ่ในเขตอุทยานแห่งชาติ กระจายอยู่ทั่วไปทั้งบนฝั่ง พื้นดิน และบนเกาะ พันธุ์ไม้ที่พบ ได้แก่ มะนาวป่า นกนอน พลองใบใหญ่ เขล็ง โมกมัน เป็นต้น

ป่าชายหาด พบพันธุ์ไม้ป่าชายหาดจำนวนน้อยชนิด พันธุ์ไม้และต้นไม้ที่พบโดยทั่วไปมีลักษณะเป็นพุ่มลำต้นคดงอและแตกกิ่งก้านมาก กิ่งสั้นใบหนาแข็ง พันธุ์ไม้ที่พบ ได้แก่ โพทะเล ข่อย ตะบัน และหูกวาง เป็นต้น

 

สถานที่กางเต็นท์/เต็นท์ - พื้นที่กางเต็นท์ จำนวน 2 แห่ง ขนาด 50 ตารางเมตร และ 100 ตารางเมตร อยู่บริเวณเขาแหลมหญ้า ใกล้เคียงกับบ้านพักนักท่องเที่ยว

ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว - จำนวน 1 แห่ง อยู่บริเวณหาดทรายแก้ว บนเกาะเสม็ด มีอุปกรณ์โสต ทัศนูปกรณ์และนิทรรศการ

 

รถยนต์

สามารถเดินทางจากกรุงเทพฯไปยังจังหวัดระยองได้ โดยใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 3 สุขุมวิท ระยะทางประมาณ 220 กิโลเมตร หรือใช้เส้นทางหมายเลข 36 ซึ่งแยกจากทางหลวงหมายเลข 3 ตรงหลักกิโลเมตรที่ 136 ซึ่งจะทำให้ระยะทางสั้นลง ประมาณ 35 กิโลเมตร เมื่อถึงตัวเมืองระยองแล้วเดินทางต่อไปอีก 11 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวขวาตรงหลักกิโลเมตรที่ 231 เข้าไปประมาณ 2 กิโลเมตร ไปยังบ้านเพ เพื่อลงเรือไปเกาะเสม็ด

สำหรับการเดินทางบนเกาะเสม็ดมีถนนเพียงสายเดียวซึ่งแต่เดิมใช้เป็นทางเดิน ถนนสายนี้ยาว 6 กิโลเมตร เริ่มจากตอนเหนือของอ่าวทับทิมตัดผ่านสระน้ำอโนดาษ ลงสู่หาดทรายแก้ว ระยะทางจากบ้านเกาะเสม็ดถึงหาดทรายแก้ว ประมาณ 800 เมตร

เรือ

การเดินทางโดยเรือไปยังเกาะเสม็ดจะต้องลงเรือที่ท่าเรือบ้านเพ (บนฝั่ง) ซึ่งมีท่าเรือโดยสาร 3 แห่ง มีเรือโดยสารหลายขนาดบรรจุคนได้ตั้งแต่ 10-100 คน ใช้เวลาเดินทางประมาณ 30 นาทีให้บริการตั้งแต่เวลา 06.00-17.00 น. สำหรับท่าเรือที่เกาะเสม็ดทั้ง 3 แห่ง (บนเกาะ) คือ ท่าเรือด้านหัวเกาะ ด้านอ่าววงเดือน (อยู่ทางทิศตะวันออกของเกาะ) และด้านอ่าวพร้าว (อยู่ทางทิศตะวันตกของเกาะ)

นอกจากนี้ยังมีผู้ประกอบการบางรายที่อยู่บริเวณอ่าวที่มีขนาดเล็กนิยมใช้เรือเร็วส่วนตัวในการรับ-ส่งนักท่องเที่ยวจากบ้านเพ ไปยังรีสอร์ทของตนเอง

รถโดยสารประจำทาง

เดินทางโดยรถยนต์โดยสารประจำทางของบริษัทขนส่ง จำกัด จะมีทั้งรถยนต์โดยสารธรรมดาและปรับอากาศ ระหว่างกรุงเทพฯ-บ้านเพ ออกจากสถานีขนส่งสายตะวันออก (เอกมัย) ถนนสุขุมวิท ประมาณชั่วโมงละคัน ตั้งแต่เวลา 05.00-20.30 น.

 

ที่อยู่ / สถานที่ติดต่อ

หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติมติดต่อสอบถามได้ที่อุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด
บ้านก้นอ่าว ตำบลเพ อำเภอเมือง จังหวัดระยอง 21160 โทร. 038-653034 หรือที่
งานบริการบ้านพัก ส่วนอุทยานแห่งชาติทางทะเล สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ จตุจักร กรุงเทพฯ 10900 โทร. 5612918-21

อุทยาน/วนอุทยาน/เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอื่น ๆ ในจังหวัดระยอง   อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา-เขาวง
 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง    กรมอุทยาน สัตว์ป่า และพันธุ์พืช      การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย